وبلاگ
درمان میگرن با فیزیوتراپی؛ روشها، تمرینات و مزایا
درمان میگرن با فیزیوتراپی؛ آیا فیزیوتراپی میتواند سردردهای میگرنی را کاهش دهد؟
میگرن یکی از شایعترین انواع سردردهای مزمن است که میتواند با درد ضرباندار، تهوع، حساسیت به نور و صدا و گاهی اختلالات بینایی همراه باشد. بسیاری از افراد برای کنترل میگرن از دارو استفاده میکنند؛ اما در برخی بیماران، مشکلات گردن، گرفتگی عضلات، وضعیت نامناسب بدن و فشارهای عضلانی میتوانند دفعات یا شدت سردرد را افزایش دهند.
در این شرایط، فیزیوتراپی برای میگرن میتواند بهعنوان بخشی از برنامه درمانی به کاهش درد، بهبود حرکت گردن، کاهش تنش عضلانی و کنترل محرکهای مرتبط با سردرد کمک کند.
البته باید توجه داشت که فیزیوتراپی همیشه جایگزین دارو یا درمان پزشکی نیست. تشخیص نوع سردرد و انتخاب روش مناسب باید پس از ارزیابی پزشک و فیزیوتراپیست انجام شود.
میگرن چیست؟
میگرن یک اختلال عصبی است که معمولاً بهصورت دورهای بروز میکند. درد میگرنی ممکن است از چند ساعت تا چند روز ادامه داشته باشد و اغلب یک طرف سر را درگیر میکند؛ اگرچه در برخی افراد درد در هر دو طرف سر احساس میشود.
شایعترین علائم میگرن
علائم میگرن در افراد مختلف متفاوت است، اما موارد زیر از نشانههای رایج آن هستند:
- درد ضرباندار یا کوبنده در سر
- درد یکطرفه یا دوطرفه
- تهوع یا استفراغ
- حساسیت به نور، صدا یا بو
- تاری دید
- مشاهده نورهای فلاشدار یا خطوط زیگزاگ
- سرگیجه
- خستگی و کاهش تمرکز
- گرفتگی یا درد عضلات گردن
- تشدید درد هنگام فعالیت و حرکت
برخی افراد پیش از شروع سردرد، مرحلهای به نام اورا یا پیشدرآمد میگرن را تجربه میکنند. این مرحله ممکن است با اختلالات موقتی بینایی، بیحسی یا گزگز اندامها همراه باشد.
ارتباط گردن و میگرن چیست؟
عضلات، مفاصل و اعصاب ناحیه گردن ارتباط نزدیکی با ساختارهای عصبی مسئول انتقال درد در سر و صورت دارند. به همین دلیل، اختلال در عملکرد گردن میتواند در بعضی افراد باعث شروع یا تشدید سردرد شود.
عواملی مانند موارد زیر ممکن است فشار بیشتری به گردن وارد کنند:
- نشستن طولانیمدت پشت میز
- کار با لپتاپ یا تلفن همراه
- جلو آمدن سر نسبت به شانهها
- گرفتگی عضلات گردن و شانه
- ضعف عضلات عمقی گردن
- کاهش تحرک مهرههای گردنی
- استرس و انقباض ناخودآگاه عضلات
- خوابیدن در وضعیت نامناسب
در چنین شرایطی، فیزیوتراپی میتواند با هدف اصلاح عملکرد گردن و کاهش فشار عضلانی، به کنترل بخشی از علائم کمک کند.
نکته مهم: هر سردردی که همراه با درد گردن باشد، الزاماً میگرن نیست. سردرد گردنی، سردرد تنشی و میگرن علائم و مکانیسمهای متفاوتی دارند و باید از یکدیگر تشخیص داده شوند.
درمان میگرن با فیزیوتراپی چگونه انجام میشود؟
فیزیوتراپیست پس از بررسی سابقه سردرد، وضعیت بدن، دامنه حرکتی گردن، قدرت عضلات و الگوی درد، برنامه درمانی متناسب با شرایط بیمار را طراحی میکند.
مهمترین روشهای مورد استفاده عبارتاند از:
۱. ارزیابی تخصصی گردن و وضعیت بدنی
در نخستین جلسه، فیزیوتراپیست معمولاً موارد زیر را بررسی میکند:
- دامنه حرکتی گردن
- وجود درد یا خشکی در مهرههای گردنی
- وضعیت شانهها و ستون فقرات
- قدرت عضلات گردن و کتف
- نقاط حساس و دردناک عضلات
- نحوه نشستن، ایستادن و کار با تلفن همراه
- ارتباط حرکات گردن با شروع یا تشدید سردرد
این ارزیابی کمک میکند مشخص شود آیا عوامل عضلانی و اسکلتی در بروز سردرد نقش دارند یا خیر.
۲. درمان دستی برای کاهش گرفتگی گردن
درمان دستی شامل تکنیکهای کنترلشدهای است که با هدف بهبود حرکت مفاصل و کاهش تنش عضلات انجام میشود. این روش ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- موبیلیزیشن ملایم مهرههای گردن
- آزادسازی عضلات گرفته
- تکنیکهای بافت نرم
- ماساژ درمانی هدفمند
- کشش کنترلشده عضلات گردن و شانه
- درمان نقاط ماشهای عضلانی
درمان دستی باید توسط فرد متخصص انجام شود. انجام حرکات شدید یا چرخش ناگهانی گردن بدون ارزیابی میتواند خطرناک باشد.
۳. تمریندرمانی و تقویت عضلات گردن
ضعف عضلات عمقی گردن و عضلات تثبیتکننده کتف میتواند باعث افزایش فشار روی گردن و شانهها شود. تمریندرمانی با هدف بهبود قدرت، انعطافپذیری و کنترل حرکتی انجام میشود.
برخی تمرینات مورد استفاده ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- جمع کردن چانه به سمت داخل
- تقویت عضلات عمقی گردن
- تمرینات اصلاحی شانه و کتف
- کشش عضلات سینه
- تقویت عضلات بین دو کتف
- تمرینات کنترل وضعیت سر و گردن
- تمرینات تنفسی و آرامسازی عضلات
تمرینات باید بهتدریج پیشرفت کنند. انجام بیش از حد تمرین یا اجرای نادرست آنها ممکن است باعث تشدید سردرد شود.
۴. اصلاح وضعیت بدن و ارگونومی
یکی از اهداف مهم فیزیوتراپی، شناسایی عادتهایی است که فشار مداوم به گردن وارد میکنند. اصلاح وضعیت بدن میتواند در کاهش محرکهای عضلانی میگرن مؤثر باشد.
نکات ارگونومی برای کاهش فشار گردن
- صفحهنمایش رایانه را روبهروی چشم قرار دهید.
- هنگام کار با لپتاپ، سر را بیش از حد به جلو خم نکنید.
- شانهها را بالا نگه ندارید و آنها را در وضعیت آرام قرار دهید.
- هر ۳۰ تا ۴۵ دقیقه از جای خود بلند شوید.
- از نگهداشتن تلفن بین گوش و شانه خودداری کنید.
- ارتفاع صندلی و میز را متناسب با بدن تنظیم کنید.
- هنگام استفاده از تلفن همراه، صفحه را تا حد امکان بالاتر بیاورید.
- برای خواب از بالش مناسب و با ارتفاع استاندارد استفاده کنید.
۵. تمرینات تنفسی و کاهش تنش عضلانی
استرس یکی از محرکهای شناختهشده میگرن است. اضطراب و فشار روانی میتواند باعث انقباض عضلات گردن، شانه و فک شود و در برخی افراد سردرد را تشدید کند.
فیزیوتراپیست ممکن است تمرینهایی برای موارد زیر آموزش دهد:
- تنفس دیافراگمی
- رهاسازی عضلات شانه
- آرامسازی عضلات گردن
- کاهش فشار عضلانی فک
- هماهنگی تنفس و حرکت
- اصلاح الگوی تنفسی هنگام فعالیت
این تمرینات بهتنهایی درمان قطعی میگرن نیستند، اما میتوانند در مدیریت تنش عضلانی و کاهش برخی محرکهای سردرد نقش داشته باشند.
۶. استفاده از گرما یا سرما
در برخی افراد، گرمای ملایم روی عضلات گردن و شانه میتواند به کاهش گرفتگی کمک کند. سرما نیز ممکن است در بعضی حملات سردرد باعث تسکین موقت شود.
بااینحال، واکنش افراد به گرما و سرما متفاوت است. استفاده از هرکدام باید با توجه به شرایط بیمار و توصیه متخصص انجام شود.
از قرار دادن مستقیم کیسه یخ یا منبع گرمای شدید روی پوست خودداری کنید و آن را درون یک پوشش مناسب قرار دهید.
۷. درمانهای تکمیلی فیزیوتراپی
فیزیوتراپیست ممکن است در صورت نیاز و با توجه به وضعیت بیمار از برخی روشهای تکمیلی استفاده کند؛ ازجمله:
- تحریک الکتریکی عصب و عضله
- اولتراسوند در موارد انتخابشده
- تکنیکهای رهاسازی عضلات
- تمرینات کششی و اصلاحی
- آموزش خودمراقبتی و مدیریت فعالیتها
این روشها معمولاً نقش کمکی دارند و برنامه اصلی درمان باید بر پایه ارزیابی، آموزش، اصلاح وضعیت بدن و تمریندرمانی تنظیم شود.
آیا فیزیوتراپی میتواند میگرن را کاملاً درمان کند؟
پاسخ این سؤال به علت و نوع سردرد بستگی دارد. میگرن یک اختلال پیچیده عصبی است و فیزیوتراپی در همه افراد باعث حذف کامل حملات نمیشود.
بااینحال، در برخی افراد فیزیوتراپی ممکن است به نتایج زیر کمک کند:
- کاهش تعداد دفعات سردرد
- کاهش شدت درد
- کوتاهتر شدن مدت حملات
- کاهش گرفتگی گردن و شانه
- بهبود دامنه حرکتی گردن
- اصلاح وضعیت بدن
- کاهش وابستگی به برخی درمانهای تسکینی، با نظر پزشک
- بهبود توانایی انجام فعالیتهای روزمره
بهترین نتیجه معمولاً زمانی حاصل میشود که فیزیوتراپی در کنار درمان پزشکی، خواب کافی، تغذیه مناسب و شناسایی محرکهای میگرن انجام شود.
چند جلسه فیزیوتراپی برای درمان میگرن لازم است؟
تعداد جلسات به عوامل مختلفی بستگی دارد، ازجمله:
- شدت و مدتزمان ابتلا به میگرن
- تعداد حملات در ماه
- وجود گرفتگی یا اختلال حرکتی گردن
- میزان ضعف عضلات
- وضعیت بدنی و شغلی فرد
- پاسخ بدن به درمان
- میزان انجام تمرینات در خانه
برخی بیماران ممکن است پس از چند جلسه تغییراتی در گرفتگی گردن و شدت علائم احساس کنند، اما برای ایجاد تغییر پایدار، استمرار در تمرینها و اصلاح عادتهای روزانه اهمیت زیادی دارد.
تعداد جلسات باید پس از ارزیابی اولیه توسط فیزیوتراپیست مشخص شود و نمیتوان برای همه بیماران یک برنامه یکسان تجویز کرد.
بهترین تمرینات فیزیوتراپی برای میگرن
تمرین جمع کردن چانه
در وضعیت نشسته یا ایستاده، سر را صاف نگه دارید و چانه را بهآرامی به سمت داخل بکشید؛ بهگونهای که سر به سمت عقب حرکت کند، بدون اینکه به پایین خم شود.
- حرکت را با فشار ملایم انجام دهید.
- چند ثانیه نگه دارید.
- سپس به وضعیت اولیه بازگردید.
- از خم کردن گردن یا ایجاد درد شدید خودداری کنید.
کشش عضلات شانه
یک شانه را بهآرامی پایین نگه دارید و سر را به سمت مخالف متمایل کنید تا کشش ملایمی در کنار گردن احساس شود.
کشش نباید باعث بیحسی، سرگیجه یا درد تیرکشنده شود.
جمع کردن کتفها
در حالت نشسته یا ایستاده، کتفها را بهآرامی به سمت عقب و پایین حرکت دهید. چند ثانیه نگه دارید و سپس رها کنید.
این تمرین به بهبود کنترل عضلات اطراف کتف کمک میکند.
هشدار درباره تمرینها
تمرین مناسب برای یک فرد ممکن است برای فرد دیگر مناسب نباشد. اگر تمرین باعث افزایش سردرد، تاری دید، تهوع، سرگیجه یا درد تیرکشنده شد، آن را متوقف کرده و با فیزیوتراپیست یا پزشک مشورت کنید.
چه زمانی برای میگرن به فیزیوتراپی مراجعه کنیم؟
در شرایط زیر مراجعه به فیزیوتراپی میتواند مفید باشد:
- همراه بودن سردرد با گرفتگی گردن
- تشدید سردرد پس از کار طولانی با رایانه
- درد و خشکی شانهها
- سردردهای مکرر همراه با وضعیت بدنی نامناسب
- کاهش دامنه حرکتی گردن
- درد عضلانی در پشت سر یا بین دو کتف
- بازگشت مکرر سردرد پس از فعالیت یا نشستن طولانی
- عدم بهبود کافی با اصلاح وضعیت بدن در خانه
پیش از شروع درمان، باید مشخص شود که سردرد واقعاً میگرن است یا به علت دیگری مانند سردرد تنشی، سردرد گردنی، مشکلات فک یا بیماریهای دیگر ایجاد شده است.
علائم هشداردهنده سردرد؛ چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری به پزشک یا اورژانس ضروری است:
- شروع ناگهانی و بسیار شدید سردرد
- سردرد پس از ضربه به سر
- ضعف یا بیحسی ناگهانی در یک سمت بدن
- اختلال در تکلم یا هوشیاری
- تب و خشکی شدید گردن
- اختلال بینایی پایدار
- تشنج
- سردرد جدید در دوران بارداری
- تغییر واضح در الگوی همیشگی سردرد
- سردرد همراه با استفراغ مداوم
- سردردی که بهتدریج شدیدتر میشود
این علائم لزوماً به معنای میگرن نیستند و نیاز به بررسی پزشکی دارند.
راهکارهای مکمل برای کنترل میگرن
فیزیوتراپی زمانی اثربخشی بیشتری دارد که با عادتهای سالم همراه شود.
خواب منظم
کمخوابی یا خواب بیش از حد ممکن است در برخی افراد محرک میگرن باشد. خواب و بیداری منظم میتواند به مدیریت بهتر حملات کمک کند.
نوشیدن آب کافی
کمآبی بدن یکی از عوامل احتمالی تشدید سردرد است. در طول روز بهطور منظم آب بنوشید.
ثبت محرکهای سردرد
یک دفترچه یا فایل دیجیتال برای ثبت موارد زیر داشته باشید:
- زمان شروع سردرد
- مدت و شدت درد
- مواد غذایی مصرفشده
- میزان خواب
- سطح استرس
- فعالیت بدنی
- دوره قاعدگی، در صورت ارتباط
- مصرف دارو
- وضعیت گردن و بدن در زمان شروع درد
توجه به مصرف دارو
مصرف بیش از حد داروهای مسکن میتواند در برخی افراد باعث بروز سردردهای ناشی از مصرف بیش از اندازه دارو شود. داروها را فقط طبق توصیه پزشک مصرف کنید.
سوالات متداول درباره درمان میگرن با فیزیوتراپی
آیا ماساژ گردن برای میگرن مفید است؟
ماساژ ملایم در برخی افراد میتواند به کاهش گرفتگی عضلات گردن و شانه کمک کند. بااینحال، ماساژ شدید یا دستکاری گردن برای همه افراد مناسب نیست و باید پس از ارزیابی انجام شود.
آیا فیزیوتراپی میگرن را بدون دارو درمان میکند؟
فیزیوتراپی ممکن است به کاهش عوامل عضلانی و اسکلتی مرتبط با سردرد کمک کند، اما میگرن یک اختلال عصبی است و در بسیاری از افراد به برنامه درمانی چندجانبه نیاز دارد. قطع یا کاهش دارو باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
آیا مشکلات گردن باعث میگرن میشوند؟
مشکلات گردن معمولاً علت مستقیم همه موارد میگرن نیستند؛ اما گرفتگی عضلات، محدودیت حرکتی و وضعیت نامناسب بدن ممکن است در برخی افراد محرک یا تشدیدکننده سردرد باشند.
آیا ورزش برای افراد مبتلا به میگرن مفید است؟
فعالیت بدنی منظم و متناسب ممکن است به بهبود سلامت عمومی و مدیریت برخی سردردها کمک کند. شروع ناگهانی ورزش شدید، کمآبی و تمرین در شرایط نامناسب ممکن است سردرد را تشدید کند. برنامه ورزشی باید تدریجی و متناسب با وضعیت فرد باشد.
آیا در زمان حمله میگرن میتوان فیزیوتراپی انجام داد؟
در زمان حمله شدید، نور، صدا، حرکت یا لمس ممکن است علائم را بیشتر کند. معمولاً ابتدا باید شرایط بیمار آرام شود. زمان مناسب فیزیوتراپی توسط پزشک و فیزیوتراپیست تعیین میشود.